Skip to: site menu | section menu | main content

 

Je bent nu op: www.ezzulia.nl » Recensies

Sebastian Barry
De geheime schrift


Sebastian Barry, De geheime schrift
EEN ZEER POňTISCHE PEN
Eric Herni | www.ezzulia.nl

Ik ontving De Geheime Schrift in de laatste dagen van 2009 met een begeleidend schrijven van uitgeverij Querido, waarin een groot aantal quotes stonden van de uitgever, de commercieel directeur en een paar redacteuren. En allemaal waren ze laaiend enthousiast over deze roman van Sebastian Barry en vroegen ze aandacht voor dit literaire hoogstandje. Althans, dat waren de beweringen van de mensen van Querido, dat het hier ging om een zeldzaam stukje literatuur. Met de boodschap dat het binnenkort opnieuw zal worden uitgebracht in een goedkopere editie, maar dat ze bij de uitgever niet begrepen waarom De Geheime Schrift nog nauwelijks was besproken in de pers en op de websites over boeken. De auteur had er tenslotte zes literaire prijzen mee gewonnen en het was al uitgebracht in maar liefst dertig landen, waarbij er alleen in Engeland al meer dan een half miljoen exemplaren van waren verkocht.

Nou is het natuurlijk niet zo heel gek als een uitgever zeer enthousiast is over een van haar eigen boeken. Waarom zouden ze het anders uitgebracht hebben? En toch wist het schrijven van Querido mijn belangstelling te wekken. Voldoende in ieder geval om te besluiten om de achterflap en het eerste hoofdstuk eens te gaan lezen. En eenmaal opgepakt bleek het inderdaad moeilijk om het boek weer neer te leggen en werd ik meegezogen in de gesprekken van de ongeveer honderdjarige Roseanne McNulty en haar psychiater Dr. William Grene. McNulty zit al de helft van haar leven in een psychiatrische kliniek die echter naar een nieuwbouwlocatie gaat verhuizen. Hierdoor moet Dr. Grene beslissen of zijn patiŽnte een nieuw leven kan opbouwen in de samenleving of toch blijvend moet worden opgenomen. Maar de psychiater heeft het sterke vermoeden dat McNulty niet gek is en al jarenlang haar artsen om de tuin weet te leiden. Of is het misschien zo dat haar geheugen haar beschermt voor een bittere en ondraaglijke waarheid?

Hoewel Grene al zo’n dertig jaar verantwoordelijk is voor McNulty, beseft hij dat hij eigenlijk heel weinig van haar weet. Hij gaat in gesprek met haar, hoewel zijn patiŽnte weinig wil loslaten over zichzelf. Maar McNulty maakt zonder dat Grene dat weet al sinds jaar en dag notities over de eeuw die achter haar ligt en over de gebeurtenissen die een blijvende indruk op haar hebben gemaakt. Over het Ierland van de jaren twintig van de vorige eeuw, haar herinneringen aan haar te vroeg overleden vader, over een gestorven soldaat, het falen van haar huwelijk en over de tragische wijze waarop haar moeder uit haar leven is verdwenen. Ondertussen besluit ook Grene zijn ervaringen aan het papier toe te vertrouwen en hoe meer hij zich een oordeel wil vormen over de toekomst van Roseanne McNulty, des te meer het verleden naar boven komt.

De Geheime Schrift is een mooi, ontroerend maar vooral ook aangrijpend boek met een prachtige opbouw en geschreven met een zeer poŽtische pen. De personages komen volledig tot leven en dragen het verhaal naar een adembenemend hoogtepunt. Het laat zien hoe conflicten het leven van mensen negatief kan beÔnvloeden maar dat liefde en hoop toch de overhand kunnen krijgen. Sebastian Barry werd vorig jaar voor deze roman genomineerd voor de Man Booker Prize, die echter tegen alle verwachtingen in aan zijn neus voorbij ging en werd gewonnen door De Witte Tijger van debutant Aravind Adiga. Het betekende voor Adiga de doorbraak naar een enorm publiek, terwijl Barry – ondanks meerdere goed ontvangen boeken - het nog altijd moet doen met louter lovende kritieken. Maar gezien de kwaliteit van De Geheime Schrift kan het niet anders of Sebastian Barry zal binnen een paar jaar wereldwijd op de bestsellerslijsten te vinden zijn.

 

 

 


Sebastian Barry, De geheime schrift
GODS WATER EN GODS AKKER
Gerd Boeren | www.ezzulia.nl

In 1988 deed het boek Rosalie Niemand veel stof opwaaien in BelgiŽ. Schrijfster Elisabeth Marain tekende in dat boek het verhaal op van Rosalie, een ongewenst kind dat door haar moeder in een instelling werd gedropt. Ze kreeg het etiket “achterlijk en epileptisch” opgeplakt en kon de instelling pas op haar veertigste verlaten. Het geval Rosalie Niemand stond helaas niet op zichzelf. In de jaren ’50 en ’60 gebeurde het vaker dat mannen een uitweg vonden uit een slecht huwelijk door hun vrouw gek te laten verklaren en te laten opnemen in een instelling. Die verhalen zijn hallucinant, moeten voor de betrokken vrouwen een verschrikking betekend hebben, maar bijna nog erger is het verhaal – helaas gebaseerd op feiten - zoals dat verteld wordt door de film The Magdalene Sisters. In het door en door katholieke Ierland van vorige eeuw was seksualiteit een zonde, een ongehuwde moeder een zondares van de ergste soort. Verbannen door familie en maatschappij werden deze vrouwen naar een Magdalena klooster gebracht: hun kind werd afgestaan ter adoptie, zijzelf werden opgesloten en mochten zich de rest van hun leven afbeulen in de wasserijen van het klooster.

Deze twee verhalen kwamen terug in mijn herinnering tijdens het lezen van De Geheime Schrift. De situatie van het hoofdpersonage, Roseanne McNulty, doet aan deze twee verhalen denken. Roseanne is erg oud. Hoe oud precies weet niemand, maar ze moet al wel bijna honderd zijn. Ze zit zowat haar hele volwassen leven in een psychiatrische instelling. Haar psychiater, dokter William Grene, heeft haar al meer dan veertig jaar als patiŽnt. Hij schonk nooit bijzonder veel aandacht aan haar. Ze zat daar in haar kamertje, leek gelukkig en veroorzaakte weinig last… Maar nu moet hij een hard rapport over haar opstellen. Het gebouw waarin de instelling gevestigd is, staat op instorten. De nieuwe instelling zal kleiner zijn en dus kunnen niet alle huidige patiŽnten mee. Misschien is Roseanne McNulty wel klaar om terug in het gewone leven te stappen. Waarom zit Roseanne eigenlijk in de instelling? Aan welke psychische aandoening lijdt ze? Dokter William Grene vindt het niet zo geweldig dat hij dat niet weet. Hij beseft dat hij, de tijd dat hij Roseanne als patiŽnte had, te veel Gods water over Gods akker liet stromen. Hij liet de boel betijen, met andere woorden. Het is wat laat om daar verandering in te brengen, maar Dokter Grene wil dat toch doen. Niet alleen voor dat harde rapport dat hij moet opstellen, maar ook omdat hij plots geÔntrigeerd wordt door deze oude vrouw bij wie nog steeds zichtbaar is dat ze vroeger een onvoorstelbare schoonheid moet geweest zijn.

Dokter Grene begint dus archieven uit te pluizen. Dat gaat moeizaam. Roseanne laat helemaal niets los over het verleden, hoewel ze gestart is met het neerpennen van haar levensgeschiedenis. Dat is meteen De Geheime Schrift uit de titel. Ze houdt dit schrift angstvallig verborgen. De bevindingen van dokter Grene en de levensgeschiedenis van Roseanne worden om en om aan de lezer gepresenteerd. Op deze manier vertelt Sebastian Barry heel zachtjes, maar tegelijkertijd heel dwingend (je moet verder lezen!) het verhaal van deze twee mensen. Dokter Grene krijgt in zijn privťleven te maken met een zeer ingrijpende gebeurtenis. Hoe meer je van Roseanne te weten komt, hoe meer je versteld staat van haar berusting. Het lijkt erop alsof deze vrouw verschrikkelijk onrecht aangedaan is. Ze was quasi alleen op de wereld, een makkelijk slachtoffer. Maar vertelt Roseanne wel het juiste verhaal? Heeft de tijd haar beoordelingsvermogen beÔnvloed? Zijn haar herinneringen opgesmukt? Klopt het met wat dokter Grene over haar leven vindt in muffe archieven? Is de exacte waarheid overigens heel belangrijk?

De Geheime Schrift boeit, beklijft, ontroert en ontneemt je meermaals de adem. In een schitterende taal vertelt Sebastian Barry een niet zo mooi stukje geschiedenis van Ierland, zijn land. Het is helemaal terecht dat dit boek met meerdere prijzen bekroond werd. Binnenkort brengt Querido het uit in een goedkopere uitgave en hopelijk vindt het dan de weg naar een grote groep lezers. Het is zonde om het niet te lezen. Gelukkig beland je van deze zonde niet meer in een instelling.





De Geheime Schrift

Auteur: Sebastian Barry
Oorspronkelijke titel: The Secret Scripture
Uitgeverij Querido
ISBN: 978 90 214 3497 1
Paperback
Prijs: € 19,90
Verschenen: september 2008

Wil je reageren op deze recensie of heb je een mening over de boeken van Sebastian Barry? Klik hier voor het speciale topic op het forum van Ezzulia.
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Terug naar boven